ΣΠΗΛΑΙΟ ΦΡΑΓΧΘΙ

Το σπήλαιο Φράγχθι βρίσκεται απέναντι από το σημερινό χωριό της Κοιλάδας. Η είσοδός του βλέπει προς τα βορειοδυτικά , περίπου 12,50 μέτρα πάνω από το σημερινό επίπεδο της θάλασσας. Ακριβώς έξω από την είσοδο του υπάρχει βραχώδης επιφάνεια που παίρνοντας κλίση συναντά τη θάλασσα σε απόσταση 50 μέτρων περίπου. Το σπήλαιο έχει υποστεί κατολισθήσεις στην είσοδο και στο εσωτερικό του , όπου σε απόσταση 30 μ. από την είσοδο έχει δημιουργηθεί άνοιγμα της οροφής , διαμέτρου 20 μ. Πολύ βαθιά μέσα στο σπήλαιο και προς τη βορινή πλευρά του σχηματίζεται μία μικρή λίμνη. Το λιγοστό αλλά πεντακάθαρο νερό της ίσως προέρχεται από κάποιο υπόγειο ρεύμα που εκβάλλει στη θάλασσα.

Οι ανασκαφές στο σπήλαιο Φράγχθι ξεκίνησαν το 1967 και τελείωσαν το 1976.Έγιναν από μία ομάδα τριάντα φοιτητών του Πανεπιστημίου της Ιντιάνα με επικεφαλής τον αρχαιολόγο Dr.Thomas Jacobsen. Μαζί τους είχαν έρθει επίσης ανθρωπολόγοι , ζωολόγοι και βοτανολόγοι. Στην ομάδα ήταν και η κ. Vitelli καθώς επίσης και ο κ. Curt Runnels , ο οποίος ήρθε το 1980 ως καθηγητής Πανεπιστημίου του Stanford με είκοσι φοιτητές και συνέχισε για δύο χρόνια.

Τα πορίσματα των ανασκαφών, όπως αξιολογούνται από τους επιστήμονες , επισημαίνουν τη σπουδαιότατη αρχαιολογική σημασία του σπηλαίου. Ανάμεσα στα άλλα προσέφεραν για πρώτη φορά ασφαλείς ενδείξεις κάποιας συνέχειας μεταξύ του τελικού Πλειστοκαίνου και της αρχόμενης Νεοθερμικής κλιματικής περιόδου . Αναφέρεται ακόμη ότι το σπήλαιο Φράγχθι είναι η μοναδική θέση που καλύπτει το ευρηματικό κενό μεταξύ της Παλαιολιθικής και Νεολιθικής περιόδου. Η ιδιαιτερότητά του λοιπόν που το κατατάσσει μεταξύ των σημαντικότερων σπηλαίων της Ευρώπης συνίσταται στο ότι τα στρώματα του εδάφους που έχουν με τα χιλιάδες χρόνια επικαθίσει στο αρχικό του δάπεδο , περιέχουν όλα τα απομεινάρια της ανθρώπινης και ζωικής δραστηριότητας χωρίς να έχουν διαταραχτεί από κανένα γεωλογικό φαινόμενο.

Εντύπωση προκαλεί η μεγάλη ποσότητα οστών ψαριών καθώς επίσης και αγκιστριών , γεγονός που αποδεικνύει ότι το Φράγχθι αποτελούσε σημαντικό κέντρο αλιείας. Η εμφάνιση στην Νεολιθική εποχή σπονδύλων από τόνο , ο οποίος αποτελούσε σημαντικό μέρος της διατροφής των κατοίκων του σπηλαίου συμπίπτει με την εμφάνιση του οψιανού στο σπήλαιο.

Ο οψιανός είναι ένα πλούσιο σε πυρίτιο υλικό που σχηματίζεται από τηγμένη λάβα. Είναι αιχμηρός γι’ αυτό και επί χιλιάδες χρόνια κατασκεύαζαν με το υλικό αυτό τις αιχμές από τα βέλη, τους πέλεκες και τα ξίφη. Η προέλευση του οψιανού είναι η Μήλος. Κατά συνέπεια μπορούμε να υποθέσουμε ότι πριν από 10.000 χρόνια οι άνθρωποι του σπηλαίου ξανοίγονταν στο Αιγαίο από τις ακτές της ανατολικής Πελοποννήσου μέχρι τις Κυκλάδες για να μεταφέρουν το πέτρωμα αυτό . Βρισκόμαστε δηλαδή μπροστά στη μαρτυρία του πρώτου γνωστού στον κόσμο ταξιδιού ανοιχτής θάλασσας.

Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στα ταφικά ευρήματα που ήρθαν στο φως ύστερα από ανασκαφικές έρευνες στο σπήλαιο Φράγχθι και χρονολογούνται στη Μεσολιθική Εποχή. Τα ευρήματα αυτά πρέπει να θεωρηθούν σαν τα παλαιότερα ταφικά ευρήματα στην Ελλάδα. Βρέθηκε επίσης ένας σχεδόν πλήρης σκελετός μάλλον ενήλικος άντρα. Η αρχαιολογική και ανθρωπολογική αξία του ευρήματος αυτού είναι προφανής , εφόσον θεωρείται ο αρχαιότερος πλήρης σκελετός που έχει βρεθεί στην Ελλάδα. Πρόκειται επίσης και για τη μοναδική ταφή Μεσολιθικής ταφής στο χώρο της λεκάνης του Αιγαίου.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στο σπήλαιο βρέθηκαν είκοσι τέσσερα ειδώλια. Δύο μικρά ειδώλια ακαθορίστου φύλου της Αρχαιότερης Νεολιθικής είναι τα αρχαιότερα δείγματα της ανθρωπόμορφης ειδωλοπλαστικής στην Πελοπόννησο. Εντυπωσιακά όμορφα είναι τα γυναικεία ντυμένα ειδώλια της Πελοποννησιακής ειδωλοπλαστικής της Μέσης Νεολιθικής με την χαρακτηριστική γραπτή απόδοση της αμφίεσής τους που γίνεται με την τεχνική του πρωτογανώματος, την αμαυρόχρωμη τεχνική. Τα πήλινα γυναικεία ειδώλια της Νεότερης Νεολιθικής εντυπωσιάζουν με το είδος και τα ποικίλματα της αμφίεσής τους.

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχουν γίνει πολλές προσπάθειες από το Δήμο Κρανιδίου για την ανάδειξη και την αξιοποίηση του σπηλαίου .

Α) Ενημέρωση των δημοτών για την τεράστια πολιτιστική κληρονομιά μας. Ο στόχος αυτός επιτεύχθηκε με μία σειρά δημοσιευμάτων στις τοπικές εφημερίδες όπου ιστορικά στοιχεία για το σπήλαιο Φράγχθι είδαν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας.

Β) Κορυφαίο γεγονός αποτέλεσε η διάλεξη της καθηγήτριας αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Ιντιάνα , Dr. Karen Vitelli στις 4 Οκτωβρίου 2000. Η κ. Vitelli συμμετείχε στην ανασκαφή και την έρευνα του σπηλαίου πριν από 25 χρόνια και ανήκε στην ομάδα του Thomas Jacobsen.Την επόμενη μέρα οι μαθητές είχαν τη μοναδική ευκαιρία να επισκεφτούν το σπήλαιο μαζί με την κ. Vitelli , η οποία τους ξενάγησε στον αρχαιολογικό χώρο .

Γ) Ακολούθησε η επίσκεψη της αρχαιολόγου κ. Άννας Στρούλια από το Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα. Η ίδια έμεινε στην Κοιλάδα για ένα μήνα περίπου, κατά τη διάρκεια της εκπόνησης της διατριβής της με θέμα την σημερινή σχέση των κατοίκων της Κοιλάδας με το σπήλαιο Φράγχθι. Η επίσκεψη του Δημάρχου Κρανιδίου και συνεργατών του στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Ναυπλίου παρουσία της κ. Στρούλια και η θέα του τεράστιου όγκου των ευρημάτων από το σπήλαιο Φράγχθι , επιβεβαίωσαν την πεποίθηση του Δημάρχου ότι είμαστε προνομιακοί θεματοφύλακες ενός λαμπρού πολιτισμού που μας ανήκει και είμαστε υποχρεωμένοι να τον αναδείξουμε.

Δ) Μαθητές του Γυμνασίου Κρανιδίου, μέλη της περιβαλλοντικής ομάδας ,με επικεφαλής τις καθηγήτριες τους κ.κ. Μπασιμακοπούλου Καίτη και Μπουγιούρα Σοφία , κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους 2001-2002 επισκέφτηκαν τον αρχαιολογικό χώρο του σπηλαίου , το Αρχαιολογικό Μουσείο Ναυπλίου και οριοθέτησαν το δρόμο από την Κοιλάδα στο Φράγχθι. Παράλληλα, εξέδωσαν ένα φυλλάδιο με θέμα το σπήλαιο, το οποίο τυπώθηκε με τη μέριμνα του Δήμου Κρανιδίου .

Ε) Ο Δήμος Κρανιδίου σε συνεργασία με την Εφορεία Σπηλαιολογίας συνέταξε μελέτη για την αξιοποίηση του σπηλαίου. Η μελέτη αυτή έχει αποσταλεί στο Υπουργείο Πολιτισμού προκειμένου να χρηματοδοτηθεί το έργο αυτό από την Ευρωπαϊκή Ένωση .

ΣΤ) Επίσης έχουν ήδη ξεκινήσει και συνεχίζονται οι εργασίες για την αναπαλαίωση του παλιού Δημοτικού Σχολείου της Κοιλάδας , το οποίο θα φιλοξενήσει τα ευρήματα του σπηλαίου .

Η) Τον Νοέμβριο 2003 πραγματοποιήθηκε σεμινάριο πειραματικής κεραμικής στην Κοιλάδα από την αρχαιολόγο – καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Ιντιάνα Dr. Karen Vitelli. Σκοπός του σεμιναρίου είναι να ζήσει κάποιος τη διαδικασία κατασκευής κεραμικών αντικειμένων με τον τρόπο που τα έφτιαχναν οι προϊστορικοί αγγειοπλάστες .Το πιο εντυπωσιακό μέρος του σεμιναρίου ήταν το ψήσιμο των αγγείων το οποίο έγινε σε πειραματικό κλίβανο τον οποίο έφτιαξαν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες από πηλό και άχυρο.

Θ) Ήδη ετοιμάζεται και πρόκειται να εκδοθεί το φθινόπωρο του 2003 τουριστικός οδηγός για το σπήλαιο Φράγχθι γραμμένος από τους αρχαιολόγους που συμμετείχαν στην ανασκαφή .

Ι) Τον Ιούνιο του 2003 η καθηγήτρια Αρχαιολογίας – Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Ιντιάνα Dr. Άννα Στρούλια θα διευθύνει τις εργασίες ίδρυσης του Μουσείου του Ψαρά στην

Κοιλάδα .

Ελπίζουμε η Δημοτική Αρχή να συνεχίσει να συνδυάζει την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς με την παιδεία των δημοτών μας και να συνδέει το ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την ουσιαστική παρέμβαση , ούτως ώστε να επιτυγχάνεται κάθε φορά το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

Μαρία Ηρακλή Λιώση    Καθηγήτρια Αγγλικής Φιλολογίας